Ezan

bilal-i habe┼či, ilk ezan

Ezan
Ezan, kelime anlam─▒ olarak bildirmek, duyurmak, ├ža─čr─▒da bulunmak, ilan etmek anlamlar─▒nda kullan─▒l─▒r. Ezan, dini bir terim olarak, ─░slam dininde namaz vaktinin geldi─čini insanlara bildirmek i├žin belli s├Âzlerle yap─▒lan ├ža─čr─▒ya verilen isimdir.

Ezan farz olan namazlar i├žin okunur. Camide okunan ezan duyuluyorsa evlerde k─▒l─▒nacak namaz i├žin ayr─▒ca ezan okunmaz. Ezan─▒n duyulmad─▒─č─▒ uzak bir mesafede veya yerle┼čim merkezleri d─▒┼č─▒nda bulunanlar da ezan okurlar. Cenaze namaz─▒ ile vitir, bayram, teravih, ya─čmur duas─▒ namaz─▒ ve farz-─▒ ay─▒n olmayan di─čer namazlar i├žin ezan okunmaz.

Ezan (Arap├ža: ěž┘äěúě░ěž┘ć), ─░slam dininde namaz vaktinin geldi─čini insanlara bildirmek i├žin yap─▒lan ├ža─čr─▒ya verilen isimdir. Ez├ón-─▒ Muhammed├« olarak da adland─▒r─▒l─▒r. Ezan okuyan ki┼čiye m├╝ezzin denir.

Arap├ža’da “duyuru, ilan, ├ža─čr─▒” anlamlar─▒na gelen “adhan” s├Âzc├╝─č├╝nden T├╝rk├žeye ge├žmi┼čtir. K├Âkeni T├╝rk├žedeki “izin” s├Âzc├╝─č├╝n├╝n de kayna─č─▒ olan Arap├ža “idin” (kulak verme) s├Âzc├╝─č├╝d├╝r.

─░lk ezan 622 y─▒l─▒nda okundu. Ezandan ├Ânce M├╝sl├╝manlar─▒ namaza ├ža─č─▒rmak i├žin ├že┼čitli y├Ântemler kullan─▒lmaktayd─▒. Sabit bir y├Ântemde karar vermek ├╝zere Muhammed’in de kat─▒ld─▒─č─▒ isti┼čare toplant─▒lar─▒nda ortak bir karara var─▒lmam─▒┼č olup daha sonralar─▒ sahabeden baz─▒ kimselerin (Abdullah bin Zeyd) g├Ârd├╝kleri r├╝yalar sonuncunda mevcut ezan kullan─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. Muhammed’in emriyle ilk ezan Bilal-i Habe┼či taraf─▒ndan okunmu┼čtur.

Ezan ile ilgili Kur’an’─▒n Maide ve Cuma surelerinde ├že┼čitli ayetler mevcuttur.

Ezan─▒n Okunu┼ču
─░slam dininde genel kabule g├Âre ezan okurken k─▒bleye y├Ânelinir. M├╝ezzin, Hayya ales-salah derken sa─č tarafa, hayya alel-felah derken sol tarafa d├Âner. Ezanda sesin y├╝kselmesine yard─▒mc─▒ olsun diye iki parma─č─▒n u├žlar─▒ ile iki kula─č─▒n t─▒kand─▒─č─▒ g├Âzlenir. Ezanda, her c├╝mle aras─▒nda bir bekleme yap─▒l─▒r. ─░kinci c├╝mlelerde ses biraz daha y├╝kseltilir. Buna teress├╝l, irtisal denilir.

Araplardan farkl─▒ olarak T├╝rklerde ezan her vakit farkl─▒ bir makamda okunur. Buna g├Âre;
Sabah Ezanı: Sabâ makamında,
├ľ─čle Ezan─▒: Rast makam─▒nda,
─░kindi Ezan─▒: Hicaz makam─▒nda,
Ak┼čam Ezan─▒: Segah makam─▒nda,
Yats─▒ Ezan─▒: U┼č┼čak makam─▒nda okunur.

Cuma namaz─▒ndan ├Ânce verilen sal├ó da H├╝seyn├« makam─▒ndan s├Âylenir.

Tekrar Arap├ža Okunu┼ču T├╝rk├že Anlam─▒
4x ěž┘ä┘ä┘ç ěž┘âěĘě▒ Allahu ekber Allah en b├╝y├╝kt├╝r
2x ěžě┤┘çě» ěž┘ć ┘äěž ěž┘ä┘ç ěž┘äěž ěž┘ä┘ä┘ç E┼čhed├╗ en l├ó il├óhe illallah Allah’tan ba┼čka ilah olmad─▒─č─▒na tan─▒kl─▒k ederim
2x ěžě┤┘çě» ěž┘ć ┘ůěş┘ůě»ěž ě▒ě│┘ł┘ä ěž┘ä┘ä┘ç E┼čhed├╗ enne Muhammeden resulullah Muhammed’in Allah’─▒n el├žisi oldu─čuna tan─▒kl─▒k ederim
2x ěş┘Ő ě╣┘ä┘ë ěž┘äěÁ┘äěžěę Hayya ale-salah Haydi namaza
2x ěş┘Ő ě╣┘ä┘ë ěž┘ä┘ü┘äěžěş Hayya alel-felah Haydi kurtulu┼ča
2x *ěž┘äěÁ┘äěžěę ě«┘Őě▒ ┘ů┘ć ěž┘ä┘ć┘ł┘ů Es-salatu Hayrun Mine’n Nevm* Namaz uykudan hay─▒rl─▒d─▒r*
2x ěž┘ä┘ä┘ç ěž┘âěĘě▒ Allahu ekber Allah en b├╝y├╝kt├╝r
1x ┘äěž ěž┘ä┘ç ěž┘äěž ěž┘ä┘ä┘ç L├ó ilahe illallah Allah’tan ba┼čka ilah yoktur

Sabah ezan─▒nda ÔÇťHayye aleÔÇÖl-fel├óhÔÇŁ denildikten sonra iki defa ÔÇťes-sal├ót├╝ hayr├╝n mineÔÇÖn-nevmÔÇŁ (Namaz uykudan hay─▒rl─▒d─▒r) denilir. O s─▒rada ezan─▒ dinleyenlerin bu s├Âzden sonra ÔÇťsadakte ve berirteÔÇŁ (do─čru ve iyi s├Âyledin) demeleri g├╝zel bulunmu┼čtur.

Ezan duas─▒
Okunu┼ču: Allahumme Rebbe hazihi’d-da’veti’t-tamme. Vesselatil k├óimeti ati Muhammedenil vesilete vel fazilete ved-dereceter-ref├«ate. vebashu makamen Mahmudenillezi veadteh. ─░nneke l├ó t├╝hlif├╝’l-m├«├ód.

Anlam─▒: Allah’─▒m! Ey bu tam davetin ve k─▒l─▒nacak namaz─▒n Rabb’i, Muhammed’e (Sallall├óhu Aleyhi ve Sellem) vesileyi, fazileti ve y├╝ksek dereceyi ver, O’nu kendisine vaadetti─čin Makam-─▒ Mahmud’a ula┼čt─▒r.

Ezan Okuman─▒n ┼×art─▒
Ezan okumak i├žin vaktin girmi┼č olmas─▒ ┼čartt─▒r. Vakit girmeden okunan ezan─▒n vakit girince yeniden okunmas─▒ (iade) gerekir. Di─čer mezheplerde sabah ezan─▒n─▒n vakit girmeden okunabilece─či kabul edilmi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ onlara g├Âre sabah namaz─▒n─▒ ilk vaktinde k─▒lmak efdaldir.

Ezan okuyacak kimselerin erkek, ak─▒ll─▒, takv├ó sahibi olmalar─▒ gerekir. Cahillerin, f├ós─▒klar─▒n, ├žocuklar─▒n ve kad─▒nlar─▒n ezan okumalar─▒ veya kamet getirmeleri mekruhtur. Ezan okuyan kimselerin abdestli olmalar─▒ gerekir; abdestsiz okunan ezan ge├žerli olmakla birlikte b├Âyle yapmak mekruhtur.

Ezan okumak sadece namaz vaktini duyurmak maksad─▒yla okunmakta ise de bazan ba┼čka bir sebeple de okunabilir. Bunlardan en yayg─▒n olan uygulama yeni do─čan bir ├žocu─čun kula─č─▒na ezan okunmas─▒d─▒r. Peygamberimiz, torunu HasanÔÇÖ─▒n kula─č─▒na ezan okumu┼čtur. Bu y├╝zden yeni do─čan ├žocu─čun kula─č─▒na ezan okumak menduptur.

T├╝rkiye’de Ezan
─░lk T├╝rk├že ezan 3 ┼×ubat 1932’de Haf─▒z R─▒fat Bey taraf─▒ndan Fatih Camii’nde okunmu┼čtur. Diyanet ─░┼čleri Ba┼čkanl─▒─č─▒’n─▒n 18 Temmuz 1932 tarihli bir genelgesi ile de ezan─▒n sadece T├╝rk├že okunmas─▒na karar verilmi┼čtir. Uygulama 16 Haziran 1950 tarihinde kabul edilen kanuna kadar s├╝rm├╝┼č olup bu kanun ile ezan─▒n okunmas─▒nda kullan─▒lacak dil serbest b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r.

─░stikl├ól Mar┼č─▒’nda Ezan
T├╝rk mill├« mar┼č─▒n─▒n 8. k─▒tas─▒nda ezan─▒n s├╝reklili─či i├žin dua yap─▒l─▒r. Bu k─▒ta ┼ču ┼čekildedir:
R├╗humun senden, il├óhi, ┼čudur ancak emeli;
De─čmesin mabedimin g├Â─čs├╝ne namahrem eli!
Bu ezanlar ki ┼čehadetleri dinin temeli,
Ebedi yurdumun ├╝st├╝nde benim inlemeli.

T├╝rk├že ezan tart─▒┼čmalar─▒
T├╝rk├že ezan okunmas─▒ konusu Me┼črutiyet d├Ânemindeki baz─▒ ayd─▒nlar taraf─▒ndan da dile getirilmi┼čti. Bunu Ziya G├Âkalp ┼č├Âyle ┼čiirle┼čtirmi┼čtir:

“Bir ├╝lke ki, camiinde T├╝rk├že ezan okunur.
K├Âyl├╝ anlar manas─▒n─▒ namazdaki duan─▒n
Bir ├╝lke ki, mektebinde T├╝rk├že Kuran okunur
K├╝├ž├╝k b├╝y├╝k herkes bilir buyru─čunu H├╝da’n─▒n
Ey T├╝rk o─člu, i┼čte senin oras─▒d─▒r vatan─▒n.”

Atat├╝rk’├╝n te┼čvikiyle 1932’de, T├╝rk├že ezan okunmas─▒n─▒n dinen caiz olup olmad─▒─č─▒ tart─▒┼č─▒ld─▒ ve caiz oldu─ču kanaatine var─▒ld─▒.

Uygulamaya ge├ži┼č
1932-1950 aras─▒nda okunan T├╝rk├že ezan

Tanr─▒ uludur (x4)
┼×├╝phesiz bilirim bildiririm Tanr─▒’dan ba┼čka yoktur tapacak (x2)
┼×├╝phesiz bilirim bildiririm Tanr─▒’n─▒n el├žisidir Muhammed (x2)
Haydi namaza (x2)
Haydi felaha (x2)
Namaz uykudan hay─▒rl─▒d─▒r* (x2)
Tanr─▒ uludur (x2)
Tanr─▒’dan ba┼čka yoktur tapacak
*Sadece sabah ezan─▒nda s├Âylenir.

Sadettin Kaynak – “─░lk T├╝rk├že Ezan” (1932)
Hicaz makam─▒nda

Aral─▒k 1931’de, Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖ├╝n cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ ve ─░smet ─░n├Ân├╝’n├╝n ba┼čbakanl─▒─č─▒ d├Âneminde dokuz haf─▒z, Dolmabah├že Saray─▒’nda ezan─▒n ve hutbenin T├╝rk├žele┼čtirilmesi ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼člad─▒.

Kur’an’─▒n T├╝rk├že terc├╝mesi ilk kez 22 Ocak 1932 tarihinde ─░stanbul’da, Yerebatan Camii’nde Haf─▒z Ya┼čar Okur taraf─▒ndan okundu. Bundan 8 g├╝n sonra, 30 Ocak 1932 tarihinde ise ilk T├╝rk├že ezan, Haf─▒z R─▒fat Bey taraf─▒ndan Fatih Camii’nde okundu. 3 ┼×ubat 1932 tarihine denk gelen Kadir Gecesi’nde de, Ayasofya Camii’nde T├╝rk├že Kuran, tekbir ve kamet okundu. 18 Temmuz 1932 tarihinde Diyanet ─░┼čleri Riyaseti, ezan─▒n T├╝rk├že okunmas─▒na karar verdi. Takip eden g├╝nlerde, yurdun her yerindeki Evkaf M├╝d├╝rl├╝klerine T├╝rk├že ezan metni g├Ânderildi.

Salan─▒n T├╝rk├žele┼čtirilmesi
T├╝rk├že ezan uygulamas─▒n─▒n ard─▒ndan, Diyanet ─░┼čleri Ba┼čkan─▒ R─▒fat B├Ârek├ži’nin 6 Mart 1933’te yay─▒mlad─▒─č─▒ bir tebli─č ile ─░slam peygamberi Muhammed’e h├╝rmet ve sayg─▒ ifade eden s├Âzlerin yer ald─▒─č─▒ salan─▒n da T├╝rk├že okunmas─▒na karar verilmi┼čtir.

Daha sonra ezan i├žin yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar
1941 y─▒l─▒nda ├ž─▒kar─▒lan 4055 say─▒l─▒ kanunla T├╝rk Ceza Kanunu’nun 526. maddesine bir f─▒kra eklenmi┼čtir. De─či┼čikli─če g├Âre, Arap├ža ezan okuyanlar ve kamet getirenler, ├╝├ž aya kadar hapsedilecek ve 10 liradan 200 liraya kadar para cezas─▒ ├Âdeyeceklerdi.

Arap├ža ezan─▒n yeniden kabul├╝
1950 T├╝rkiye genel se├žimleri sonras─▒nda, Demokrat Parti T├╝rk├že ezan ile ilgili olarak ├žal─▒┼čmalara ba┼člad─▒. 14 Haziran g├╝n├╝ gazetelerde a├ž─▒klanan ├žal─▒┼čmalar 16 Haziran g├╝n├╝ h─▒zlanm─▒┼č, halk meclis ├Ân├╝nde destek amac─▒ ile tepki vermeye ba┼člay─▒nca ├žal─▒┼čmalar daha da h─▒zlanm─▒┼č ve kabul edilmi┼čtir. Ayn─▒ g├╝n sonu├ž Celal Bayar’a telsizle g├Ânderilmi┼čtir. Celal Bayar da kabul etmi┼čtir. ├ç─▒kar─▒lan yasayla T├╝rk├že ezan yasaklanmam─▒┼č, ezan dili serbest b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r.

Arap├ža ezan─▒n serbest b─▒rak─▒ld─▒─č─▒ g├╝n Bursa’da bir camide 7 defa Arap├ža olarak ikindi ezan─▒ okunmu┼čtur. Ayr─▒ca, 6 Temmuz 1950 tarihinde de haftada ├╝├ž g├╝n Ankara Radyosu’nda Kur’an okunaca─č─▒ belirtilmi┼čtir.

Bir nasihat
Hz. ├ľmer bir g├╝n Hz. AliÔÇÖye ÔÇťEy EbaÔÇÖl-Hasan! Bana nasihatte bulun!ÔÇŁ dedi. Bunun ├╝zerine Hz. Ali ┼čunlar─▒ s├Âyledi: ÔÇťYak├«nini (kesin bilgi ve inan├žlar─▒n─▒) ┼č├╝pheye d├Ân├╝┼čt├╝rme ve zanlar─▒n─▒ hakikat sanma. ┼×unu da unutma ki senin i├žin ancak d├╝nyada vermi┼č oldu─čun sadakalar, yapt─▒─č─▒n adalet ve giyip de eskitti─čin ve ├ž├╝r├╝tt├╝─č├╝n ┼čeyler vard─▒r.ÔÇŁ Bu s├Âzleri dinleyen Hz, ├ľmer de ÔÇťDo─čru s├Âyledin ey EbaÔÇÖl-Hasan!ÔÇŁ dedi. Hz. Ali, Hz. ├ľmerÔÇÖe ┼čunlar─▒ s├Âyledi: ÔÇťEy M├╝ÔÇÖminlerin Em├«ri! E─čer senden ├Ânceki iki arkada┼č─▒na (Hz. PeygamberÔÇÖle Hz. EbubekirÔÇÖe) kat─▒lmak istiyorsan uzun emellerden vazge├ž.ÔÇŁ

(Toplam 116 , bug├╝n 1 )

─░lgili konular

Leave a Comment